We verlangen allemaal naar liefde. Naar een relatie waarin we ons gezien voelen. Waarin we kunnen ontspannen, ontvangen, vertrouwen en onszelf kunnen zijn. Maar wat gebeurt er wanneer liefde dichtbij komt en ons lichaam niet alleen liefde voelt, maar ook gevaar?

Wanneer iemand afstand neemt, kan de één gaan zoeken naar bevestiging. Een ander trekt zich juist terug. Weer iemand kan eerst intens verlangen naar verbinding en vervolgens ineens bang worden zodra die verbinding daadwerkelijk ontstaat.

Op het eerste gezicht lijken dit verschillende gedragingen. Maar onder al deze reacties kan dezelfde behoefte liggen, namelijk de behoefte om onszelf veilig te voelen.

Onze hechtingsstijl kan veel vertellen over hoe we omgaan met nabijheid, afstand, afwijzing en kwetsbaarheid. En wanneer we deze dynamieken naast het concept van wounded feminine en wounded masculine energy leggen, ontstaat er een interessante extra laag. Wounded feminine en wounded masculine zijn geen hechtingsstijlen. Ze zijn voor mij een taal om bepaalde beschermingspatronen te begrijpen die binnen verschillende hechtingsstijlen zichtbaar kunnen worden.

Hechting: hoe we hebben geleerd om liefde te ervaren

Onze hechtingsstijl ontstaat voor een groot deel vanuit onze vroege ervaringen met verbinding en verzorgers. Het gaat niet simpelweg om “hoe je bent”, maar om strategieën die je hebt ontwikkeld om met nabijheid, afstand en emotionele veiligheid om te gaan.

Er worden doorgaans vier hechtingspatronen onderscheiden:

• veilige hechting
• angstige hechting
• vermijdende hechting
• gedesorganiseerde hechting

Geen van deze labels bepaalt wie je bent, maar kunnen je wel inzicht geven in wat je doet wanneer je zenuwstelsel zich bedreigd voelt in verbinding. En juist daar wordt het interessant.

1. Veilige hechting: ik kan dichtbij zijn én mezelf blijven

Iemand met een relatief veilige hechting kan verbinding ervaren zonder zichzelf daarin volledig te verliezen. Er is ruimte voor nabijheid en autonomie. Je kunt zeggen: “Ik heb je nodig’’, zonder dat dat voelt als zwakte. Je kunt ook zeggen: “Ik heb even ruimte nodig’’, zonder dat dit automatisch betekent dat de relatie voorbij is. Een veilige hechting betekent niet dat iemand nooit onzeker, jaloers, verdrietig of bang is. Het verschil zit vaak in de manier waarop iemand met die emoties omgaat.
Er is een basisgevoel: “Ik mag mezelf zijn en jij mag jezelf zijn. We hoeven elkaar niet te controleren om verbonden te blijven.”

Veilige hechting creëert ruimte voor zowel ontvankelijkheid als begrenzing, zowel zachtheid als kracht. De gezonde feminine kan ontvangen, voelen, openen en verzachten zonder zichzelf te verlaten. De gezonde masculine kan richting geven, begrenzen, dragen en beschermen zonder te controleren. Beide kunnen aanwezig zijn in één persoon.

2. Angstige hechting: “Als jij weggaat, raak ik mezelf kwijt”

Bij een angstige hechtingsstijl kan verbinding enorm belangrijk voelen. Wanneer de ander afstand neemt, kan het zenuwstelsel alarm slaan. Een bericht blijft onbeantwoord, de toon verandert, of een partner lijkt minder beschikbaar. En ineens ontstaat er een stroom aan vragen: Houdt hij/zij nog van me? Heb ik iets verkeerd gedaan? Waarom reageert diegene anders?
De behoefte aan verbinding wordt steeds groter naarmate de verbinding onzekerder voelt. Hier kan een van wounded feminine zichtbaar worden, omdat de natuurlijke kwaliteiten ervan uit balans kunnen raken. Het gaat over een beschermingsstrategie.

De persoon kan bijvoorbeeld:

• zichzelf aanpassen om liefde te behouden
• te veel geven en eigen grenzen opofferen
• wachten op bevestiging
• de ander centraal stellen
• moeite hebben met ontvangen zonder iets terug te hoeven doen
• zichzelf verlaten om de relatie niet te verliezen

De onderliggende overtuiging kan zijn: “Als ik maar lief genoeg ben, aantrekkelijk genoeg ben, begripvol genoeg ben of genoeg geef, blijft de ander bij mij.”

Maar daarmee wordt liefde iets wat je moet verdienen. En dat is precies waar de wond zit. De gezonde feminine zegt: “Ik mag ontvangen zonder mezelf te bewijzen.” De wounded feminine zegt: “Ik moet mezelf aanpassen om gekozen te worden.”

3. Vermijdende hechting: “Als ik niemand nodig heb, kan niemand mij pijn doen”

Waar de angstige persoon vaak méér verbinding zoekt wanneer er onzekerheid ontstaat, doet de vermijdende persoon vaak het tegenovergestelde. Die trekt zich terug. Niet noodzakelijk omdat er geen liefde is, maar omdat nabijheid ook kwetsbaarheid betekent. En kwetsbaarheid kan voelen als verlies van controle. Wanneer iemand te dichtbij komt, kunnen gedachten ontstaan als: Ik heb ruimte nodig. Dit wordt te veel. Ik weet niet of ik dit wel wil. Waarom moet alles zo diep? Ik red mezelf wel.

Hier kan de wounded masculine zichtbaar worden. Ook hier gaat het over een beschermingsstrategie.

De wounded masculine kan zich uiten als:

• alles alleen willen doen of altijd de sterke willen zijn
• emoties rationaliseren
• kwetsbaarheid vermijden en afstand creëren
• moeite hebben met hulp ontvangen
• gevoelens oplossen in plaats van voelen

De onderliggende overtuiging kan zijn: “Als ik niemand nodig heb, kan niemand macht over mij krijgen.”

Maar onafhankelijkheid kan dan veranderen in isolatie. De gezonde masculine zegt: “Ik kan mezelf dragen én iemand toelaten.” De wounded masculine zegt: “Ik moet mezelf altijd alleen dragen.”

4. Gedesorganiseerde hechting: “Kom dichtbij… maar niet te dichtbij”

Misschien wel de meest verwarrende dynamiek ontstaat bij gedesorganiseerde hechting. Hier kunnen verlangen en angst tegelijkertijd bestaan. Je verlangt diep naar verbinding, maar wanneer iemand werkelijk dichtbij komt, kan datzelfde verlangen omslaan in angst. Je kunt iemand aantrekken en vervolgens afstoten. Je kunt intens verbonden voelen en daarna ineens niets meer willen. Je kunt bang zijn dat iemand je verlaat, maar wanneer die persoon dichtbij komt, zelf degene worden die weggaat.

Het kan voelen als: “Ik wil liefde. Maar liefde voelt niet veilig.”

Hier kunnen wounded feminine en wounded masculine elkaar afwisselen. Eerst kan er een sterke behoefte zijn aan verbinding, bevestiging en samensmelting. Daarna kan controle, afstand of afsluiting het overnemen. Dan ontstaat er vaak een dynamiek van verlangen – aantrekken – controle – afstoten – vluchten.

Deze dynamiek kan zich telkens blijven herhalen. 

Niet omdat er “spelletjes wordt gespeeld”, maar omdat verschillende beschermingsstrategieën elkaar afwisselen binnen deze dynamiek. Het systeem zoekt voortdurend naar een plek waar het zich veilig voelt.

De dans tussen angstig en vermijdend

Een van de meest herkenbare relatiepatronen is de combinatie van een angstig en vermijdend hechtingspatroon. De één zoekt verbinding, terwijl de ander ruimte zoekt. Hoe meer de één nadert, hoe meer de ander zich terugtrekt. Hoe meer de ander zich terugtrekt, hoe harder de eerste persoon verbinding probeert te herstellen. Zo ontstaat een dans.

De angstige partner kan vanuit wounded feminine gaan najagen:

“Wat is er?”
“Praat met me.”
“Waarom doe je zo afstandelijk?”

De vermijdende partner kan vanuit wounded masculine reageren:

“Ik heb ruimte nodig.”
“Je maakt er te veel van.”
“Ik heb geen zin om hierover te praten.”

En hoe meer dit gebeurt, hoe sterker beide wonden worden bevestigd. De één denkt: “Zie je wel? Ik word verlaten.” De ander denkt: “Zie je wel? Ik word verstikt.” En zo creëert iedere persoon, vaak onbewust, precies datgene waar hij of zij bang voor is.

De echte verschuiving: van bescherming naar aanwezigheid

Het doel is niet om jezelf te veranderen van angstig naar veilig door simpelweg “meer feminine” of “meer masculine” te worden. Het doel is om beuwstzijn hierop te krijgen en te leren herkennen: Wanneer handel ik vanuit mijn wond en wanneer handel ik vanuit mijn volwassen zelf?

Wanneer je angstig gehecht bent, kan heling bijvoorbeeld betekenen dat je leert:

• jezelf gerust te stellen
• grenzen te voelen
• niet onmiddellijk achter iemand aan te gaan
• je behoeften uit te spreken zonder jezelf te verliezen
• te ontvangen zonder te pleasen
• te erkennen dat afstand niet automatisch afwijzing betekent.

Wanneer je vermijdend gehecht bent, kan heling betekenen dat je leert:

• aanwezig te blijven wanneer iets ongemakkelijk wordt
• emoties niet onmiddellijk weg te rationaliseren
• hulp te ontvangen
• ruimte te vragen zonder volledig af te sluiten
• te ontdekken dat afhankelijkheid niet hetzelfde is als kwetsbaarheid

En bij gedesorganiseerde hechting kan een belangrijke stap zijn om langzaam te leren dat nabijheid en veiligheid tegelijkertijd kunnen bestaan.

Liefde vraagt niet dat je jezelf verliest

We denken vaak dat onze grootste angst is dat iemand ons verlaat. Maar soms is onze diepste wond iets anders, namelijk dat we onszelf verlaten om iemand bij ons te houden. We worden degene die te veel geeft, of degene die niets nodig heeft. Degene die blijft najagen, of degene die blijft vluchten. Degene die zich volledig aanpast, of degene die zich volledig afsluit.

Maar veilige liefde vraagt iets anders. Niet perfectie, niet constante zekerheid, niet dat je nooit getriggerd raakt, maar dat je steeds opnieuw kunt terugkeren naar jezelf. Naar je lichaam, je grenzen. je behoeften en vanuit die plek opnieuw kunt kiezen voor verbinding.

Want misschien is heling niet: “Ik heb niemand meer nodig.” Of  “Ik heb iemand nodig om mij compleet te maken.”

Misschien is heling: “Ik kan mezelf vasthouden terwijl ik jou liefheb.”