Een probleem zien is niet hetzelfde als erin blijven wonen. We hebben allemaal momenten waarop iets niet loopt zoals we willen.

Je voelt je eenzaam.
Je hebt weinig energie.
Je loopt vast in je werk.
Je relatie geeft je niet wat je nodig hebt.
Je weet niet welke richting je op wilt.

En vaak is onze eerste reactie: we gaan nadenken.

Waarom voel ik me zo?
Waarom lukt het me niet?
Waarom overkomt mij dit?
Waarom ben ik zo?

Het is natuurlijk en ook waardevol om stil te staan bij wat er gebeurt. Een probleem herkennen is immers een belangrijke eerste stap. Maar er is een verschil tussen een probleem onderzoeken en erin blijven hangen. Want op het moment dat je steeds opnieuw dezelfde vraag stelt, kan je aandacht gevangen blijven in het probleem.

Misschien is het daarom interessant om jezelf een andere vraag te stellen:
Wat als ik niet alleen kijk naar wat er niet werkt, maar ook naar wat wél mogelijk is?

Eerst het probleem herkennen

Voel ik me eenzaam?
Geeft mijn werk me geen energie?
Ben ik bang om een bepaalde keuze te maken?
Zit ik vast in een patroon?

Door het probleem te benoemen, krijg je helderheid. Maar daarna komt een belangrijk moment:
Blijf ik hier rondjes over denken, of stel ik mezelf open voor een andere vraag?
Want alleen maar analyseren waarom iets zo is, brengt niet altijd beweging.

Probleemdenken kan je aandacht gevangen houden

Wanneer we ons richten op een probleem, zijn we geneigd steeds meer bewijs voor dat probleem te zien. Een interessant psychologisch fenomeen dat hierbij een rol speelt, is confirmation bias, oftewel de bevestigingsbias. Confirmation bias betekent dat we de neiging hebben om vooral informatie op te merken, te onthouden en te interpreteren die aansluit bij wat we al geloven.

Stel dat je diep vanbinnen denkt: “Ik ben eenzaam.”

Je brein gaat vervolgens gemakkelijker de momenten opmerken die deze overtuiging bevestigen. Niemand heeft me vandaag geappt. Mijn vrienden hebben andere plannen. Iedereen lijkt een druk sociaal leven te hebben. Ik voel me niet echt verbonden met anderen. En iedere keer dat je zo’n ervaring opmerkt, lijkt de oorspronkelijke gedachte meer waar te worden: “Zie je wel. Ik ben eenzaam.”

Maar ondertussen kunnen er ook andere dingen gebeuren die je minder bewust registreert. Iemand die wel contact met je zoekt. Een gesprek waarin je je verbonden voelde. Een moment waarop je plezier had. Een activiteit waar je energie van kreeg. Niet omdat deze dingen er niet zijn, maar omdat je aandacht op dat moment vooral gericht is op het bewijs voor je bestaande overtuiging. Voor je het weet, is het probleem groter geworden dan het oorspronkelijke gevoel.

Dit betekent niet dat je gevoel niet echt is. Het betekent dat waar jij je aandacht op richt, invloed heeft op wat je vervolgens waarneemt. En voor je het weet kun je in een eindeloze spiraal naar beneden gaan wat je helemaal vast kan zetten. 

Fixed mindset: “Zo ben ik nu eenmaal”

Bij een fixed mindset wordt ervan uitgegaan dat eigenschappen, mogelijkheden of vaardigheden grotendeels vaststaan.

Ik ben nu eenmaal niet sociaal.
Ik ben niet goed in relaties.
Ik kan niet goed omgaan met verandering.
Ik ben gewoon iemand die snel opgeeft.

De uitspraak “zo ben ik nu eenmaal” kan heel definitief voelen. En wanneer iets vaststaat, lijkt veranderen weinig zin te hebben.

The turning point: Growth mindset: “Ik kan hierin groeien”

Een growth mindset kijkt anders. Het kijkt niet naar iets vaststaands, maar het kijkt naar wat kan komen.

Niet: “Ik kan dit niet.”
Maar:“Ik kan dit nog niet.”

Dat ene woord — nog — opent een deur.

Het betekent niet dat alles mogelijk is als je maar hard genoeg wilt. Het betekent wel dat je jezelf niet hoeft vast te zetten in een definitie van wie je vandaag bent. Je kunt leren, oefenen, nieuwe ervaringen opdoen en andere keuzes maken. Je kunt ontdekken dat je meer mogelijkheden hebt dan je dacht.

Een voorbeeld

Neem het voorbeeld van eenzaamheid. Wanneer je jezelf voortdurend vraagt: “Waarom voel ik me eenzaam’’, kun je eindeloos analyseren. Misschien kom je uit bij eerdere ervaringen. Misschien bij patronen. Misschien bij een gebrek aan verbinding. Dat inzicht kan heel waardevol zijn. Maar daarna is het tijd voor de volgende stap, namelijk jezelf een andere vraag stellen:“Waar krijg ik energie van?”

Misschien ontdek je dat je energie krijgt van de natuur, van creativiteit, van gesprekken die ergens over gaan, van nieuwe mensen ontmoeten, van sporten, van reizen, van muziek etc.

En dan ineens verschuift je aandacht. Het blijft niet langer hangen in het probleem, maar kijkt naar mogelijkheden. En daar ontstaat beweging.

Het probleem is niet altijd de bestemming

Soms zijn we zo gefocust op wat er niet is, dat we vergeten te onderzoeken wat we eigenlijk wél willen. We zeggen: ‘’Ik wil niet meer zo moe zijn’’ of ‘’Ik wil niet meer alleen zijn’’.

Maar waar krijg je wel energie van? Naar welke verbinding verlangen we?
Dat is het verschil tussen alleen iets willen vermijden en iets nieuws willen creëren.

Een oplossingsgerichte mindset vraagt: Als dit probleem er niet meer zou zijn, wat zou ik dan wel willen ervaren?

Van denken naar bewegen

Er is nog een belangrijke stap. Want ook oplossingsdenken kan een vorm van denken blijven. Je kunt eindeloos nadenken over oplossingen zonder daadwerkelijk iets te veranderen. Daarom is de volgende vraag: Wat is één kleine stap die ik kan zetten?

Niet: Hoe verander ik mijn hele leven?
Maar: Wat kan ik vandaag doen?

Als je meer energie wilt, wat geeft je vandaag energie?
Als je meer verbinding wilt, wie zou je kunnen bellen?
Als je ander werk wilt, welke richting zou je kunnen onderzoeken?
Als je meer rust wilt, waar kun je vandaag ruimte creëren?

Een kleine beweging kan soms meer veranderen dan honderd nieuwe gedachten.

Het probleem erkennen én de mogelijkheid blijven zien

Probleemdenken is niet per definitie slecht. Soms moeten we juist goed kijken naar wat er niet werkt om erachter te komen hoe we kunnen veranderen. We moeten erkennen wat pijn doet om te leren wat we niet langer willen.  Maar daar hoeft het niet te eindigen. Het probleem mag informatie zijn, zonder dat het je identiteit wordt.

Je kunt zeggen: Dit is wat er nu speelt.
Zonder te zeggen: Dit is wie ik ben.

Je hoeft je probleem niet mooier te maken dan het is. Je hoeft niet te doen alsof alles goed gaat. Maar je kunt jezelf wel trainen om na het erkennen van het probleem een tweede beweging te maken.

Oké, wat nu?

Wat heb ik nodig?
Wat wil ik ervaren?
Wat kan ik leren?
Welke kleine stap kan ik zetten?

Dat is misschien wel de essentie van een growth mindset: niet geloven dat alles makkelijk wordt, maar geloven dat je kunt blijven leren, bewegen en ontwikkelen.

Waar richt jij je aandacht op?

We kunnen ons leven niet altijd volledig sturen. Er gebeuren dingen die ons ineens stil doen laten staan. Mensen kunnen ons teleurstellen, relaties kunnen eindigen, plannen kunnen mislukken. Maar zelfs wanneer we niet kunnen kiezen wat er gebeurt, kunnen we vaak wel onderzoeken waar we vanaf hier onze aandacht op richten.

Op het probleem? Of op de mogelijkheid?
Op wat ontbreekt? Of op wat energie geeft?
Op wat niet gelukt is? Of op wat je hiervan kunt leren?

Verandering begint niet met het analyseren en oplossen van je hele leven. Misschien begint het met één andere vraag.

“Waar wil ik vanaf dit punt naar toe?” ‘’Welke stap kan ik vandaag zetten?’’

En misschien is dat precies waar ruimte ontstaat voor een andere keuze, een ander perspectief of een nieuwe ervaring. Het probleem is belangrijk om gezien te worden. Maar het hoeft niet het einde van het verhaal te zijn.

Je hoeft het niet alleen uit te zoeken

Misschien herken je jezelf in het blijven denken over wat er niet goed gaat. Misschien weet je rationeel wat je anders zou willen, maar lukt het niet om daadwerkelijk uit die cirkel te stappen. Dat hoeft niet te betekenen dat je het alleen moet kunnen. Soms helpt het om samen te onderzoeken waar je werkelijk in vastloopt, welke patronen je tegenhouden en welke mogelijkheden je zelf nog niet ziet.

Als je voelt dat je hierin ondersteuning kunt gebruiken, ben je welkom om contact met mij op te nemen. Samen kunnen we kijken naar wat er voor jou mogelijk is.